Stres i sygnały stresowe
autor: Agata Dąbrowska
Stres na co dzień przeżywa każdy z nas. Jest to nieodlączny element naszego życia. Lekarze twierdzą, że stres jest przyczyną ok. 70 % schorzeń, z którymi zgłaszają się pacjenci. W krajach wysokocywilizowych procent ten rośnie nawet do 85%.
Przewlekły stres może doprowadzić do depresji czy też innych poważnych chorób psychicznych. Dodatkowo obniża aktywność układu odpornościowego, a za tym idzie wzrost ryzyka zachorowania na choroby somatyczne, infekcje itp.
Stres również nie jest obcy psom. Prawidłowy poziom stresu nazywamy stymulacją. Taki rodzaj stresu jest praktycznie nieunikniony i towarzyszy zarówno ludziom jak i psom na co dzień. Pies się stresuje, kiedy wydobywa z konga smakołyki, czy kiedy szuka przedmiotu, który schowaliśmy. Ten stres jest jednak pozytywny, ponieważ kończy się sukcesem. Szkolenie psa posłuszeństwa, nawet jeśli jest to szkolenie pozytywne, również jest dla psa stresujące (gdy np. do końca nie wie on, czego od niego oczekujemy lub gdy wyczuwa on nasze poirytowanie). Stresem może nazwać też to, co towarzyszy psu przy zabawach węchowych, tropieniu. Każdy pies ma swój indywidualny górny próg stresu, po przekroczeniu którego stres staje się patologiczny.
Tak jak my, psy stresują się w sytuacjach, w których sobie nie radzą. Takimi sytuacjami może być gniew właściciela, zaczepki ze strony obcych psów itp. Pies w takich sytuacjach wysyła nam wiele sygnałów i od nas zależy czy będziemy umieli te znaki szybko odczytać i zapobiec nieprzyjemnym sytuacjom, np. ugryzieniu. Jeśli wysyłanie sygnałów stresowych nie zażegna konfliktu/problemu pies radzi sobie ze stresem poprzez sygnały dystansujące.
Rekację stresową można podzielić na trzy następujące etapy:
Rekację stresową można podzielić na trzy następujące etapy:
Etap pierwszy - pierwsza reakcja na bodziec
Wzajemne oddziaływanie impulsów nerwowych oraz wydzielanie hormonów powoduje optymalną skuteczność odpowiedzi na bodziec stresujący. Pies wysyła sygnały stresowe ( oblizywanie się, ziewanie, znaczenie terenu itp.).
Etap drugi - faza oporu
W czasie drugiej fazy opór skierowany przeciwko bodźcowi stresowemu się zwiększa. Powoduje to zmniejszenie wrażliwości na inne bodźce stresowe. Możemy to zauważyć jeśli np. idziemy z psem do weterynarza na badanie, którego pies się bardzo boi. Oprócz tego pies nie lubi też obcych psów, których u lekarza jest bardzo dużo. Może się zdarzyć tak, że stres związany z oczekiwaniem na badanie spowoduje, że pies w ogóle nie zareaguje na obecność pozostałych czworonogów.
Etap trzeci - faza wyczerpania
Jeżeli bodziec stresowy utrzymuje się przez zbyt długi czas organizm nie może dłużej utrzymywać "stanu gotowości". Pies powraca do okazywania reakcji z fazy pierwszej. Tak pozostanie dopóki bodziec nie zniknie. Taki przedłużający się stan napięcia może, zwłaszcza w połączeniu z innymi czynnikami ryzyka, prowadzić może do różnych chorób somatycznych.
Co może stresować psa?
bezpośrednie zagrożenie ( ze strony psów i ludzi)
przemoc, złość, agresja w najbliższym otoczeniu
szarpanie na smyczy
zbyt duże wymagania podczas szkolenia
zbyt mało ruchu i aktywności ficzynej
zbyt dużo ruchu i aktywności ficzycznej
niemożność załatwienia potrzeb fizjologicznych
chłód lub za wysoka temperatura
ból i choroba
zbyt wielki hałas
samotność
Objawy chronicznego ( przelekłego) stresu
ciągłe używanie sygnałów uspokajających/stresowych
drapanie się
lizanie się, gryzienie siebie
szczekanie, wycie, piszczenie
biegunka
gonienie ogona
sztywna sierść
niezdrowy wygląd
brak apetytu
alergie i in. problemy skórne
agresywne zachowanie
Poniżej przedstawiam najczęściej występujące sygnały stresowe/uspokajające
1. Oblizywanie się.
Jest to bardzo silnie uspokajający sygnał. Chętnie wykorzystują go psy o czarnym umaszczeniu i z
krótką sierścią, ponieważ u takich zwierząt łatwiej jest go dostrzec. Polega on na bardzo szybkim
oblizywaniu nosa. Znak ten jest tak subtelny, że dla ludzi często wydaje się bez znaczenia,
natomiast inne psy doskonale radzą sobie z jego interpretacją. Taki sygnał można zauważyć u psa np. gdy wpatruje się zdenerwowany w inne zwierzę, gdy chcemy mu podać lekarstwo,
posmarować kremem, czy poddać go kąpieli, za którą nie przepada. Często oblizywaniu się
towarzyszą inne sygnały które będą opisywane w dalszej części.
2. Odwracanie głowy
Jest to sygnał, który trudniej zauważyć. Pies w tym przypadku krótkimi ruchami odwraca głowę
raz w jedną, raz w drugą stronę. Może też trzymać głowę zwróconą w jedną stronę przez dłuższą chwilę i zastygnąć w miejscu. Ten sygnał możemy zaobserwować gdy dziecko zbyt natarczywie
interesuje się psem lub gdy inny pies niespodziewanie się pojawi i idzie na wprost naszego. Podczas
codziennych czynności pies może wysyłać do nas ten sygnał, np. w momencie kiedy wycieramy
mu łapy, pochylamy się nad nim. My uważamy na pierwszy rzut oka, że psa nasze zachowanie nie
denerwuje, jednak on daje nam znak, że czuje się nieswojo. Takie sygnały pojawiają się nad długo
przed pierwszym warknięciem.
3. Sygnalizowanie oczami
Psy w tym przypadku przymrużają powieki, co sprawia, że spojrzenie wydaje się łagodniejsze.
Często równocześnie mrugają oczami. Jak wiadomo wpatrywanie się w psa wyzwala w nim
agresję. Bardzo prawdopodobne, że dwa psy, które się wpatrują w siebie kilka sekund bez przerwy
ruszą do ataku. Zazwyczaj jednak psy chcąc tego uniknąć odwracają się i mrugają oczami
pokazując sobie nawzajem, że nie mają złych zamiarów.
4. Odwracanie się
Często jest tak, że przy spotkaniu dwóch psów jeden jest bardziej odważny niż drugi. Pies
bardziej lękliwy, który się boi drugiego psa z reguły odwraca się do niego bokiem, zastygając w bezruchu.
Często dodatkowo mruga oczami i się oblizuje. Pies bardziej pewny siebie nie będzie szukał
konfliktu, ponieważ widzi, że ten pierwszy nie ma złych zamiarów. W relacji pies-człowiek ten
przykład również funkcjonuje. Czując podczas wspólnego spaceru zdenerwowanie właściciela pies
często odwraca się tyłem, aby uspokoić przewodnika.
5. Węszenie
Kolejny bardzo silny sygnał uspokajający. Bardzo często można go zaobserwować gdy dwa obce psy, które za sobą nie przepadają chcą się bezkonfliktowo ominąć. Zataczają wówczas łuki przywierając nosem do ziemi.
6. Zastyganie w bezruchu
Pies może „zesztywnieć" w każdej pozycji: siedząc, leżąc lub stając. W ten sposób stara się czemuś
zapobiec przyjmując jak najbardziej bierną postawę.
Ten znak często widzimy przy spotkaniu dwóch samców. Poruszają się wokół siebie bardzo
ostrożnie, na sztywnych łapach czekając aż jeden z nich zrezygnuje z kontaktu i się oddali.
7. Powolne poruszanie się
Ten znak można bardzo często zaobserwować na spacerach. Podczas swobodnego biegu psa
zauważamy, że pies zaczyna zwalniać po to aby się po krótkiej chwili całkiem zatrzymać.
Zazwyczaj jest w coś zapatrzony, czymś zaniepokojony.
Ponadto, można to też zauważyć przy spotkaniu dwóch samców/suk. Podbiegają do siebie dosyć
szybko po to by na ostatnich metrach wyraźnie zwolnić, zataczać łuki.
My również możemy wykorzystać ten znak, gdy widzimy, że obcy pies nie jest do nas przyjaźnie
nastawiony. Najgorszą z opcji jest ucieczka. W takich sytuacjach powinno się odchodzić od psa
bardzo powoli zataczając przy tym szeroki łuk.
8. Pozycja zachęcająca do zabawy
Ta pozycję chyba wszyscy właściciele znają. Nazywa się ją „ukłonem". Zazwyczaj oznacza to
zachętę do zabawy. Czasami jednak pies zastyga w tej pozycji na chwilkę aby uspokoić wokół
siebie jakąś niekomfortową sytuację, np. podczas zbyt brutalnej zabawy innych psów.
9. Kładzenie się
Położenie się psa brzuchem do góry może oznaczyć poddanie się, np. podczas stracia z innym psem. Natomiast psy, które kładą się na brzuch, w pozycji „sfinksa" robią to głównie po to aby uspokoić sytuację, np. zdenerowanego psa podbiegającego do nich. Jest to silny sygnał uspokajający.
9. Rozdzielanie
Ten sygnał jest często mylnie interpretowany przez ludzi. Psy rozdzialają siebie w sytuacji
zagrożenia. Gdy nasz pupil obserwuje zbyt brutalna zabawę dwóch psów lub wręcz ich walkę może
wejść pomiędzy nie, aby je rozdzielić.
To, że psy rozdzielają przytulających się ludzi nie oznacza ich zazdrości. One zwyczajnie myślą, że
te osoby są w jakimś konflikcie i ze trzeba je rozdzielić aby zapobiec kłopotom.
10. Ziewanie
Silny sygnał stresowy. Gdy jesteśmy pewni, że nasz pies nie jest śpiący, a ziewa dosłownie co kilka sekund to warto się zastanowić czy nie jest czymś zaniepokojony.
Inne objawy stresu:
ziajanie
znaczenie terenu
mlaskanie
powiększone źrenice
spocone poduszki łap
